![Doğunun kapısı, Diyarbakır](/catalogue/thumbnails/2627_max.jpg) Doğunun kapısı, Diyarbakır
Bejan Matur
Diyarbakır Kültür Sanat Vakfı
Şehirlerin göksel kaderine inananlar, o kaderin gökyüzünden göründüğünü bilirler. Diyarbakır, gökyüzünden Anadolu’nun bağrında bir kalp gibi görünür. Bir kalp gibi yoğun ve hayati olduğunu hissettirir. Diyarbakır sadece Anadolu’nun değil, Ortadoğu’nun da kalbidir. Amida, Kara Amid, Arabi bir sesin “Amid-i Sevda” dediği, önce gökyüzünde tasarlanmış. Öylece inmiş yere... Bir varlık olarak duran, hep olan... Diyarbakır, sen karanlığın girmeye korktuğu şehirsin. Gölgenin titrediği...
Bejan Matur, 1968’de Maraş'da doğdu. Ortaokul ve liseyi Antep’te okudu. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesini bitirdi. 5 şiir kitabı Metis Yayınlarınca yayımlandı. İlk kitabı Rüzgar Dolu Konaklar ile 1997 Orhon Murat Arıburnu ve Halil Kocagöz şiir ödüllerini aldı. Şiirleri İngilizceden Farsçaya pek çok yabancı dile çevrildi. Kitaplarından yapılan bir derleme 2004’de İngiltere'de ARC yayınları tarafından In The Temple of a Patient God adıyla, bir başka şiir seçkisi Lüksemburg’da PHI yayınevi tarafından Winddurchwehte Herrenhauser adıyla çıktı. 2008’de çıkan son şiir kitabı İbrahim’in Beni Terketmesi’ni Diyarbakır’da yazdı. Diyarbakır Kültür Sanat Vakfının (DKSV) kurucu başkanlığının yanı sıra günlük basında periyodik olarak siyasal ve kültürel yorum yazıları yazmaktadır. İçindekiler
9 / Şehrin Göksel Kaderi 14 / Şehrin Hançerdeki Adı: Amid 16 / Allah'a Giden Yol: Dicle 18 / Doğunun Başladığı Yer 20 / Kara Kitap, Siyah Şehir 22 / Alev Taşları: Fis Kayası 24 / Şeytanı Olmayan Şehir 26 / Küskün Peygamberler Yurdu 28 / Dicle'nin Yol Haritası 30 / Doğunun ve Batının Sınırı: Surlar 32 / Surların İlk Sahibi 34 / Şehrin Kapılarında Bekleyenler: Güneyden Hicret Edenler 36 / Doğudan Gelen Kavim Sasaniler: Kavad'ın inadı 38 / Mezopotamya Romasınm Sonu 40 / Surların Dirayeti 42 / Hayalin Karatahtası: Surlar 44 / Sultanın Surları Teberrük Etmesi 46 / Timur'un Surlara Öfkesi 48 / Surların Üzerindeki Ay 50 / Atların Koşusu 52 / Şehrin Karanlığı 56 / Şehrin Kapıları 58 / Fetihler Çağı 60 / Fetih Ordularının Bekleyişi 62 / İyaz'aAğıt 64 / Mar Toma'nın Almışı 68 / Gökyüzü Yok 70 / Meryem'in Gizli Kapısı 72 / Gidiş ve Dönüş Umutlarının Kapısı: Rum Kapı 74 / Dünyanın Dört Ciheti, Dört Kapı: İlk Seyahatname 76 / Kapıların Açılması, Kapanması Birşey Söylemektedir 78/ Mühür 80 / Abbasi Harfler, Teli Kapısı, Muhammedi Güller 82 / Kayıp Saray 84 / Artuklu Sarayında Çini Sesleri 86 / Arapçanın Sınır Şehri 88 / Hayaller Kitabı 90 / Selahaddin 92 / Amid'in Kayıp Bilgisi: Kütüphane 94 / Kavimler Kapısı, Hayali Kavim 96 / Şehrin Yabancıları: Gezginlerin Gözünden 100 / Surların Metaneti 102 / Sonsuzluğa Akan Nehir 108 / Gece, Diyarbakır, Yıldız Yağmuru 110 / Şehrin Siyah Kordonu: Hevsel Bahçeleri 112 / Nehrin Öte Yakası 114 / Suların Bildiği, İnsanın Unuttuğu: Ongözlü Köprü 116 / Adı Kırk Olan Dağ: Kırklar Dağı 118 / Erenlerin Sırrı 120 / İnsan Aklının İlk İşaretleri: Burçlar, Kitabeler 122 / Harflerin ve Hayvanların Kardeşliği 124 / Göğün Hep İçinde: Abbasi Kitabeleri 126 / Hayallerin, Aşıkların, Görkemin Burcu: Keçi Burcu 130 / Zamansız Bir Mekan: Hz. Süleyman Camii 132 / Gölgeler Avlusu: Cami-i Kebir 144 / Diyarbakır'ın Sesi 146 Büyük Yangın 152 / Bir Hakikat Mekanı: Meryem Ana Kilisesi 154 / Keldani Kızlar Korosu: Keldani Kilisesi 160 / Şehrin Vicdanı: Mar Petyun Kilisesi 164 / Bir Çöl Durağı: Kervansaray 166 / Şehrin Kalbi: Hasanpaşa Hanı 168 / Esrarın Avlusu: Sülüklü Han 170 / Gölgeler Medresesi: Mesudiye 172 / Su İle Mekanın Ahengi: Hamamlar 174 / Evlerin Yüzü 176 / Suriçi'nin Perdesiz Geceleri 178 / Evlerin Motifleri, Beyaz Çiçekler, Gidenler 180 / Seferberlik ve Felaketler Yüzyılı 184 / Ağlayan Erkekler Duvarı: Diyarbakır Hapishanesi 186 / Evlerin Kapıları 190 / Kapı Tokmakları 192 / Suriçi'nde Yağmur. Şadırvan... Zaman 194 / Evlerin Cinleri 196 / Kuyular 198 / Artık Olmayan Su Arkları: Kantaralar 200 / Sokaklarda Bayram Telaşı 202 / Sokaklar, Kadınlar, Çocuklar 206 / Nar Sepetli İhtiyar 208 / Doğunun Çarşıları 210 / Şehrin Lezzeti, Tadı: Ciğerciler 212 / Bir Çeyiz Sandığı 214 / Gelin Mumu, Gelin Ağacı 216 / Perilerin Şerrinden Çocukları Koruyan Tılsımlar 218 / Surların Damıttığı Karanlık Şiir 220 / İsyanın, Kimliğin Şiiri 224 / Siyah Güller, Ak Güller 226 / Minyatür Sessizliği: Matrakçı Nasuh 228 / Diyarbakır Etrafında Bağlar Var 230 / Unutulmuş Durak 232 / Bozkır 234 / Başlangıcı Olmayan Ses 236 / Ölümün Sonsuz Ülkesi: Mezarlıklar 240 / Olmayan Çocukların Duası: Şeyh Bilal Ziyareti 242 / Mühürlü Yüzler: Karacadağ 246 / Neolitik Bilinç: Çayönü 248 / Ölü Evler, Ölen Evler 250 / Dünyanın Bittiği Yer: Bırkleyn Mağaraları 254 / Ölümsüzlük Suyu: Ab-ı Hayat 256 / Tarihin Hayret Vadisi: Hasuni Mağaraları 260 / Uykuda İnanmak: Eshabül Keyf 264 / Asur Kral Mezarları: Eğil 266 / Peygamber Mezarları 270 / Kırılan Nar Sesi 272 / Kanatlı At: Nebi Harun Efsanesi 274 / Tüm Zamanların Sınır ve Garnizon Kenti Silvan, Martiropolis, Meyyafarikin 276 / Selahaddin'in İşığı: Farkin Ulu Camii 278 / Aşk Çağrısı: Zembilfroş 280 / Vuslat Taşları: Malabadi Köprüsü 282 / Fotoğraf Dizini
ÖNSÖZ
Diyarbakır binlerce yıllık tarihi ile sadece Anadolu’da değil, Ortadoğu’da da önemli bir merkez oldu. Adeta bir açık hava müzesi görünümünde olan şehir bu özelliğinin yanı sıra, canlı, dinamik sosyal hayatıyla benzerlerinden ayrılır. Bulunduğu coğrafyayı anlamak isteyen herkes için bir kilit rol üstlenen Diyarbakır için sarf edilecek her söz, elbette kifayetsiz kalacaktır. Bu nedenle Diyarbakır’a bir şairin gözünden bakmak ayrıca değerli. Yeni bir kent vizyonu oluşturmak açısından önemli bulduğum bu çalışmaya büyük bir memnuniyetle destek verdim.
Diyarbakır’ın tarihsel geçmişine ruh katan bu eser, bizleri standart kalıpların dışına çıkarıp özel bir anlam dünyasına davet ediyor. Görkemli Surlarını günümüze taşımayı başarmış, üç dine mabed olan Ulu Camisi, mimari açıdan şaheser olan Dört Ayaklı Minaresi, 82 burcu, On Gözlü Köprüsü, evleri, sokakları ve sahip olduğu bütün kültür birikimi ile Mezopotamya’nın kadim şehri Amid, nam-ı diğer Diyarbekir, bu eserle kapılarını aralıyor.
Sahip olduğu tarihi, kültürel değerleri şiirin gözünden bize duyuran bu çalışmaya katkı sunmak bana gurur verdi. Çünkü Diyarbakır ancak şiirli bir dilin anlatabileceği güzelliklere sahip bir şehir. Diyarbakır’ın tarihsel birikimini şiirin kendi güzelliği içinde veren bu çalışma, dilerim hak ettiklerinin başlangıcı olur.
Ahmet Aydın Diyarbakır İl Özel İdaresi Genel Sekreteri Diyarbakır Hizmet Vakfı Başkanı
Şehrin Göksel Kaderi
Şehirlerin göksel kaderine inananlar, o kaderin gökyüzünden göründüğünü bilirler. Diyarbakır, gökyüzünden Anadolu’nun bağrında bir kalp gibi görünür. Bir kalp gibi yoğun ve hayati olduğunu hissettirir.
Diyarbakır sadece Anadolu’nun değil, Ortadoğu’nun da kalbidir. Amida, Kara Amid, Arabi bir sesin “Amid-i Sevda” dediği, önce gökyüzünde tasarlanmış. Öylece inmiş yere...
Bir varlık olarak duran, hep olan... Diyarbakır, sen karanlığın girmeye korktuğu şehirsin. Gölgenin titrediği...
Bejan Matur Bejan Matur
Doğunun kapısı Diyarbakır
DKSV
Diyarbakır Kültür Sanat Vakfı Diyarbakır Kültür Sanat Vakfı Yayınları: 1 Doğunun kapısı Diyarbakır Bejan Matur
Editör: Fidel Balta Fotoğraflar: Murat Düzyol & M. Halil Kayır Görsel Yönetmen: Kerem Öztürk Fotoğraf Editörü: Ufuk Küçükgüngör Redaksiyon: Dilara Gerger Baskı ve Cilt: Mas Matbaacılık A.Ş., 2009 Hamidiye Mahallesi, Soğuksu Caddesi, No: 3 34408 Kağıthane - İstanbul Tel: 0212 294 10 00 Faks: 0212 294 90 80 info@masmat.com.tr
Diyarbakır Hizmet Vakfı katkılarıyla yayınlanmıştır.
PDF
Downloading this document is not permitted.
|