Bir Zamanlar Diyarbekir: Zamanlar – Mekanlar - İnsanlar
M. Şefik Korkusuz
Compte d’auteur
Bir çok beldeye gerek ticaret ve gerekse ulaşım yolları için önemli bir kavşak noktasıdır Diyarbekir.
Tarihi, 5000 yıllık bir geçmişe kadar götürülebilen Diyarbekir, bu uzun zaman diliminde, içinde barındırdığı insanların değişik ırk, dil ve dine mensup oluşlarından dolayı, çok zengin bir kültüre sahip olmuştur.
Düşünün ki bütünü ile surların çepeçevre sardığı bir şehirde Kürt, Türk, Arap, Zaza, Ermeni ve Yahudi gibi birçok kavim ve bu kavimlerin tümünün kendilerine özgü bir dili ve yine o çoklukta da dini ve mezhebi görüşleri vardır. Bu değişik hava mükemmel bir kültür ve tarih mozayiği oluşturmuştur.
.....
SUNUŞ
Şehirler medeniyetin aynasıdır. Medeniyetin hem oluştuğu, hem de en sahih biçimde yansıdığı canlı tanıklardır şehirler.
Her medeniyet, yaşadığı kültür çevresi içinde kendi insanı ile birlikte, kendi evlerini, sokaklarını, mabedlerini, özetle kendi mekansal unsurlarını da taş taş, tuğla tuğla örerek zamanın akıp giden, yok olan ve yok eden umarsızlığı karşısında dünya üzerinde yeryüzünün bir parçası olarak gelecek nesillere ulaşmaya çalışır. Değişirse de medeniyet, mutlaka yeni bir insan ve yeni bir şehirle birlikte değişir.
Şehrin önce fonksiyonel tarafları, sonra estetiği, yeni taleplere uygun bir biçimde, yavaş yavaş, için için değişmeye başlar. Eski şehrin yanında yeni bir şehir veya eski şehrin yerinde yeni bir şehir ortaya çıkar.
Genelde ülkemiz, özelde Diyarbekirimiz bakımından bu değişimin hikayesi gerçekten hazindir ve bir değişim olmaktan çok ne yazık ki tam anlamıyla bir yıkımdır; hem de geri getirilmesi artık mümkün olmayan bir yıkım.
Şimdi, zamana gömdüğümüz bir kenti, ancak kalmışsa birkaç soluk fotoğraf yardımı ile kimimiz hatırlamaya çalışacağız ki, bunu bile bir şans kabul edebiliriz.
İlgili kültürel ve yerel kuruluşların çoktan yapması gereken bir girişimi, değerli hemşehrimiz Şefik Korkusuz Bey tek başına yıllarını vererek ve sınırları aşarak gerçekleştirdi; toplayabildiği Diyarbekir fotoğraflarını bir araya getirerek güzel bir şehir albümü ortaya çıkardı. Bu çalışmayı, bir arkeologun kayıp bir kenti ortaya çıkarması kadar önemli ve heyecan verici bulduğumu söyleyebilirim.
Çünkü, her şey o kadar hızlı yok olmuş ve yok olurken kendini hatırlatacak şeyleri de birlikte yok etmiş ki, her nasılsa elde kalmış olan bu fotoğraflar sayesinde hiç olmazsa eski kentimizin, öz kentimizin hayaline ulaşabileceğiz.
Efsaneye göre, bazı canlı varlıklar bir nesneye baka baka o nesneye dönüşürlermiş. Kaybettiğimiz eski insanımızı, eski kentimizde bulabiliriz ancak. Bu fotoğraf-lara iyi bakalım, bu fotoğrafların gizlediği kentimize ulaşırsak bulacağız kendimizi, özümüzü.
Dr. Bedri Mermutlu
Önsöz
Bir memleketin kültür tarihine en iyi ışığı tutan kaynakların başında fotoğraflar gelmektedir. İnanıyorum ki iyi bir fotoğraf albümü yok olmaya yüz tutmuş (belirli bir zaman dilimi için dahi olsa) bir kültür ve tarihi yeniden inşa ettirebilir.
Diyarbekir için şimdiye kadar yapılmış üç'ü küçük, biı'i büyük olmak üzere dört albüm bulunmaktadır. Hepsi de Adil Tekin bey merhumundur.
Ancak biri hariç, diğerleri çok küçük olup arzu edileni vermekten uzaktır.
Bu çalışmamızda, imkanlar nisbetinde en iyiye ulaşmaya çalışılmıştır.
Bu fotoğrafları toplamak için dünyanın en büyük kütüphaneleri ile yazışma yapıldı. Türkiye'deki kütüphane ve arşivler tarandı, nihayet sahaflar ve aile arşivlerinden faydalanıldı.
Bu konuda bana aile arşivlerini açan tüm Diyarbekirli ailelere öncelikle şükranlarımı arzederim.
Beş yıla yakın bir zamandır üzerinde çalıştığım bu eser, nihayet birinci cilt olarak elinize ulaştı.
Epey uğraş ve zaman gerektiren bu çalışmam halen de devam etmektedir.
Bu albümden sonra ikinci bir özel albümü daha sizlere sunacağımın müjdesini vermekle bahtiyarım.
Diğer eserlerimde olduğu gibi kendi çapında ilklerden olan bu çalışmayıda bana nasip ettiği için Rabbime hamd ederken, memleketimin kültürüne faydalı bir hizmet ettiğim için sevinçliyim.
M. Şefik Korkusuz
Giriş
Bir çok beldeye gerek ticaret ve gerekse ulaşım yolları için önemli bir kavşak noktasıdır Diyarbekir.
Tarihi, 5000 yıllık bir geçmişe kadar götürülebilen Diyarbekir, bu uzun zaman diliminde, içinde barındırdığı insanların değişik ırk, dil ve dine mensup oluşlarından dolayı, çok zengin bir kültüre sahip olmuştur.
Düşünün ki bütünü ile surların çepeçevre sardığı bir şehirde Kürt, Türk, Arap, Zaza, Ermeni ve Yahudi gibi birçok kavim ve bu kavimlerin tümünün kendilerine özgü bir dili ve yine o çoklukta da dini ve mezhebi görüşleri vardır. Bu değişik hava mükemmel bir kültür ve tarih mozayiği oluşturmuştur.
Tüm bunların yanısıra şehrin ilk kuruluşundan günümüze kadar Diyarbekir'de hakimiyet süren otuz'a yakın devlet ve beyliklerin, kendilerine ait medeniyetlerini de düşünürsek, dünyada ender şehirlere nasib olmuş bir medeniyetler hâzine-sidir Diyarbekir.
Yukarda saydığımız yoğun kültür birikiminin neticesidir ki, Diyarbekir, emsalsiz tarihçi, edebiyatçı, zenaat ve san'at sahibi insanları yetiştirmiştir.
Dünyada ilk makina robotları bulan Ebıı-l İzz'den tutun, ender yetişen bir fart-ı zekaya sahib olan edebiyat ve tarih üstadı Ali Emiri'ye, tasavvuf alanında bir yıldız olan İbrahim Gülşeni'den, Sultan-ul Hattatin Hamid-i Amidi'ye ve yaptıkları her eserin bir benzerini dünyanın hiçbir yerinde göremeyeceğiniz san'at ustaları, hep bu şehrin yetiştirdiğidir.
Yine bu şehir değişik seyahatnamelerde ifade edildiği gibi, şehir olarak alt ve üst yapısı ile dünyadaki mükemmel kentlerden biridir.
Hangi dilde olursa olsun konuşmalarındaki incelik ve güzellik, yine insanlarındaki şeref, namus düşkünlüğü, mertlik ve yiğitlik, Diyarbekifi görenlerin unuta-madıkları özelliklerdir.
Ancak saydığımız tüm güzellikler bugün bize bir serap gibi gelmektedir.
Elinizdeki albüm bu güzelim "Dünya Şehri"ni biraz gerilerden olsun, adım adım seyredip nereden nereye geldiğimizi görebilmek için hazırlandı.
Albüm iki bölümden oluşuyor; birinci bölümde şehir görüntüleri, ikinci bölümde de insan ve yaşam görüntüleri.
Fotoğraflara öncelikle, şehre giden bir kimsenin ilk olarak uzaktan gördüğü surlarla başlanmıştır. (Ne yazık ki bugiin ilk olarak böyle bir görüntü ile karşılaşılmıyor.)
.....
M. Şefik Korkusuz
Bir Zamanlar Diyarbekir
Zamanlar – Mekanlar - İnsanlar
Compte d’auteur
Compte d’auteur
Bir Zamanlar Diyarbekir
Zamanlar - Mekanlar - İnsanlar
Editör
M. Şefik Korkusuz
Yapım
Elit
Dizgi
Kahraman
Film Çıkış
Grafist
Kapak
Armoni
Ofset Hazırlık
Yeditepe
Kapak Baskı
Elma
Baskı
Avcı
Cilt
Cansın
İstanbul 1999
Yazışma Adresi
M. Şefik Korkusuz
Hatboyu Çıkmazı, Aydınlar Apt. No: 52/3
Erenköy - İstanbul
