Kürdistan’in Sömürgeleştirilmesi ve Kürt Ulusal Hareketleri
Kemal Burkay
Özgürlük Yolu
Tarihte öyle ulusal sorunlar var ki ortaya çıkışları ile çözülüşleri arasında uzun bir zaman görülmez. Ama kimilerinin onlarca, hatta yüzlerce yıl sürdüğü de olur. Örneğin Filistin sorunu otuz yılı aşkın bir süreden beri Ortadoğu’da ve tüm dünyada çalkantılara yol açan önemli bir düğüm oluşturmakta. Vietnam Halkı özgürlüğü için elli yıla yakın bir süre silahını elden bırakmadı. Bir İrlanda sorunu var ki yüzyıllardır sürüyor; zaman zaman külleniyor ve tekrar alevleniyor. İşte Ortadoğu’da Kürt halkının özgürlük mücadelesi de iki yüz yıla yakındır süren ...
İçindekiler
İkinci Baskιya Önsöz / I
Kürdistan'in Geri Kalιşιnιn Şekillenmesi ve 19. Yüzyilda Ulusal Hareketler / 5
Kürdistan’ιn Geri Kalmışlığım Oluşturan Tarihi Etkenler / 11
19. Yüzyılda Görülen Kürt Ulusal Hareketleri / 25
Temel Etken: Zulüm ve Sömürü / 33
Ulusal Kültür Kaynaklarι / 41
Çağın Etkileri / 47
Emperyalist Devletlerin Rolü / 49
Başlıca Ayaklanmalar ve Yenilginin Nedenleri / 60
20. Yüzyιlda Türkiye Kürdistan'ι ve Kürt Ulusal Hareketleri / 67
Ermeni Katliamı ve Kürt Sürgünü / 70
Sevr Andlaşması ve Kürdistan / 74
Lozan Konferansında Kürt Sorunu / 78
Kurtuluş Savaşı Döneminde Kültlerin Durumu / 85
Cumhuriyet Döneminde Kürt Ayaklanmalan ... / 94
1925 Şeyh Sait Hareketi / 99
Ağn Ayaklanması, 1927 -1930 / 100
Dersim Hareketi, 1936 -1938 / 110
Kürdistan Ekonomisinin Yıkımı ve Ülkenin Mutlak ve Nisbî Olarak Yoksullaşması / 113
Kürt Dili ve Kültürü Üstündeki Baskılar / 123
Kürt Halkının Ulusal' Mücadelesinde Yeni Bir Dönem Başlamıştır / 127
Irak Ve İran’daki Ulusal Hareketler / 135
İran Kürdistanı ve Mehabat Kürt Cumhuriyeti / 151
Mehabat Cumhuriyetini Oluşturan Şartlar / 154
Irak Kürt Ulusal Kurtuluş Hareketi 1961 ve Sonrasi / 170
Hareketin Kısa Bir Tarihçesi / 173
Yenilginin Nedenleri / 189
Petrolün Gücü ve Arap Dünyasιnın Etkinliği / 191
Dünya İlerici ve Devrimci Güçlerinin Desteğinin Yitirilmesi / 192
KDP’nin Niteliği ve Emekçi Halktan Yana Önemli Dönüşümler Yapılamaması / 195
Kürt ve Arap Devrimci Güçleri Arasında Güçlü Bir Cephe Kurulamadı / 206
Kürt Ulusal Hareketi Ancak Devrimci Bir Partinin Öncülüğünde Başarıya Ulaşabilir / 212
Irak’ta 1975 sonrasι / 218
İKİNCİ BASKIYA ÖNSÖZ
Bu kitapta yer alan yazılar ilk kez Özgürlük Yolu dergisinin 21-25. sayılarında, 1977 yılında yayınlandı, daha sonra 1978 yılında kitap haline getirildi.
O tarihten bu yana bölgede olaylar hızlı gelişti, Kürdistan'da ve onu aralarında bölüşmüş devletlerde önemli gelişmeler oldu.
İran'da geniş bir kitle ayaklanmasının sonucu, Şahlık rejimi 1979 başlarında yıkıldı. Demokrasi güçleri bir süre soluk aldılar, ama çok geçmeden mollalar yönetimi, Şah'ınkinden geri kalmayan bir terör rejimi kurdu.
Şahlığın yıkılışı Kürdistan'da ulusal hareketin canlı bir yükselişine yolaçtı. Kürt halkı kendi kendini yönetmek için harekete geçti. Ancak Humeyni rejimi de, aynen Şah gibi, orduyu ve kendi örgütlediği "pasdaran" birliklerini halkımıza karşı harekete geçirince Iran Kürdistanı'nda güçlü bir partizan savaşı başladı ve bugüne kadar devam etmekte.
Bu süre zarfında Irak'ta da önemli gelişmeler oldu. Saddam iktidarı daha da gericileşti, İran'a karşı bir fetih savaşına girişti. Savaş beş yılı aşkın süredir devam ediyor ve her iki ülke bakımından da büyük maddi yıkıma ve insan kaybına yol açıyor. Savaşın zararını en başta, iki ülke arasında yeralan Kürdistan görüyor.
Irak Kürdistanı'nda 1976 yılında yeniden örgütlenen partizan hareketi giderek güçlendi. Ne var ki Irak ve İran Kürdistanı yurtsever güçleri ve genel olarak İran ve Irak demokrasi güçleri arasında uyum ve dayanışma zayıf, çatışma ve çekişmeler ise yoğun. Bu durum yurtsever ve demokrat güçlerin konumunu zayıflatıyor.
Türkiye'de ise 12 Eylül 1980'de bir NATO planına uygun olarak ordu yönetime el koydu ve faşist bir dikta kuruldu. Faşist diktatorluk tüm demokrasi güçlerini ezme, yok etme işine koyuldu. Kürt halkı üzerindeki baskılar kat kat arttı. Kürdistan'da ordu ve polis eliyle estirilen terör, bugün de hızından birşey yitirmeksizin devam ediyor.
Son 8-10 yıldaki sözkonusu gelişmelerin bir özetini yapmak ve onu yeni baskıya eklemek mümkün olmadı. Bu belki ilerde, bugün içinde yaşadığımız olaylar artık "tarih olunca" daha kolay olur sanιrιm.
Geçmişte Kürt ulusal hareketi hiçbir donemde bugünkü kadar canlı ve kitlesel olmadı. Tüm parçalarda halkımızın bilinç ve örgütlenme düzeyi geçmişe oranla çok yükselmiştir. O tüm parçalarda direniyor savaşıyor, özgür olmak istiyor. Düşmanın, halkımızın kurtuluş mücadelesini yok etmek için gösterdiği çabalar da hiçbir dönemde bu kadar yoğun değildi.
Türkiye, Irak ve Iran yönetimleri ordu ve polis gücünü Kürdistan'a karşı seferber etmişler; yakıp yıkıyorlar, vahşetin, barbarlığın yeni örneklerini veriyorlar.
Dünya kamuoyu ise, bugün de, bu kavgaya karşı seyirci ve suskun görünüyor. Ama bu yalnızca görünüşte böyle.
Bu görece sesizliği kırmak ve en önemlisi, halkımızın güçlerini zafer yoluna sokmak, biraz da bize, Kürdistan yurtsever, devrimci örgütlerinin, halkın öncülerinin göstereceği beceriye, politik ustalığa bağlı. Yurtsever güçlerin birliği ve doğru bir strateji temel önemdedir.
Bunu yakın bir zamanda başarabilecek miyiz? Bu soruya olumlu cevap vermek, bugünkü manzara karşısında pek kolay değil. Ama pek yakında olmasa da, eninde sonunda başaracağımıza kuşku yok.
Bir raundu, hatta birkaç raundu daha yitirebiliriz. Ama en sonunda kimin yumruğunun havaya kalkacağı konusunda bizce hiçbir kuşku yoktur. Bu, halkımızın zafer yumruğu olacaktır.
Çünkü biz tarih ve toplum yasalarına inanıyoruz. Tarihe yön veren bu yasalardır. Onlar zorbaların ordu ve polisinden çak daha güçlüdürler.
Kemal Burkay
Haziran 1986
Kürdistan'ιn Geri Kalişιnιn Şekillenmesi
19. Yüzyιldaki Ulusal Hareketler
Tarihte öyle ulusal sorunlar var ki ortaya çıkışları ile çözülüşleri arasında uzun bir zaman görülmez. Ama kimilerinin onlarca, hatta yüzlerce yıl sürdüğü de olur. Örneğin Filistin sorunu otuz yılı aşkın bir süreden beri Ortadoğu’da ve tüm dünyada çalkantılara yol açan önemli bir düğüm oluşturmakta. Vietnam Halkı özgürlüğü için elli yıla yakın bir süre silahını elden bırakmadı. Bir İrlanda sorunu var ki yüzyıllardır sürüyor; zaman zaman külleniyor ve tekrar alevleniyor. İşte Ortadoğu’da Kürt halkının özgürlük mücadelesi de iki yüz yıla yakındır süren böylesine bir sorun oluşturuyor.
Bir kısım ulusal mücadelelerin nisbeten kısa dönemler içinde çözülüşüne, bazısının çok uzun sürmesine etken olan pek çok neden var. Toplumsal gelişme ve değişme tek düze değil; o, düz ve doğru bir hat izlemiyor. Bir zamanlar ilerde olan toplumlarιn geriye düştükleri ve geride olanların öne sıçradıkları görülüyor. Dünya tarihi bu tür görüntülerle, kaynaşmalarla dolu. Ne var ki tüm iniş çıkışları, karmaşıklığı içinde insanlık tarihi, anahatlarιyla gelişen ve ilerleyen bir doğrultu izler.
…..
Kemal Burkay
Kürdistan’in Sömürgeleştirilmesi ve
Kürt Ulusal Hareketleri
Özgürlük Yolu
Özgürlük Yolu Yayιnlarι
Kürdistan’in Sömürgeleştirilmesi ve
Kürt Ulusal Hareketleri
Kemal Burkay
1. Basım: Kasım 1978
2. Basım: Haziran 1986
Yayincinin Notu:
Bu yazılar daha önce Özgürlük Yolu dergisinde
C. Aladağ takma adıyla yayınlandı ve
kitabın ilk baskısında da bu ad kullanıldı.
Bu baskıda yazarın gerçek adını veriyoruz.
