![Kürdistan’da Türk Endüstrisi](/catalogue/thumbnails/772_max.jpg) Kürdistan’da Türk Endüstrisi: gelişim ve sömürü
Araştırma konusu kendi alanında ilk sayılır ve ben bu çorak tarlayı değerlendirmeye çalıştım. Araştırmaya başlarken hiçbir tezin doğruluğunu göstermek için kanıt aramaya çalışmadım, önce verileri toplayıp sonra da analiz ederek doğruyu aradım.
Doğruyu arama, Cumhuriyet dönemindeki tüm verilerin yanısıra, yer yer Osmanlı İmparatorluğu dönemine ait verileri de inceleyip değerlendirmeyi zorunlulaştırdı. Önce sadece endüstrinin günümüzdeki yapısını incelemeyi, doğrusu uzun bir makale yazmayı planlamıştım.
Sonuç ortada ve araştırma, bugüne dek alışık olmadığımız, kendim de dahil, ekonomik-politik sonuçlar ortaya çıkardı ve bugüne dek gözlem sonucu doğru görünen pek çok şeyin yanlış olduğunu gözler önüne serdi. Kürt politikası, böylece gözlem düzeyinden kurtarılıp maddi bir zemine dayandırılarak bir teorik çerçeveye sahip olma olanağına kavuştu.
Kürt politikasının net ve maddi bir zeminde kalması için bilimsel araştırmaların sürekli olarak yaprlması ve yeni gelişmelerin sonuçlarının saptanması gereklidir, çünkü toplumsal yaşam statik değil, dinamiktir.
Bu araştrrmanın yapılması sırasında arkadaşım Sait Aydoğmuş'un bana çok yardımları oldu. Kardeşim Ali Tuku ile tüm konuları tartıştım. O, araştırmayı okudu, eleştiri ve öneriler yaptı. Kendisine teşekkür ediyorum. Araştırma çalışmaları boyunca Kızlarım Medya ve Rojîn beni anlamaya çalıştılar, yemek yememi ve kahve içip enerji toplamamı bana düzenli hatırlatmaktan yorulmadılar. Araştırmamı bu iki "arikar"ıma sunuyoruın.
Bu araştırmamın ilk basımının Avrupa'da yapılması planlanmıştı. Değişik nedenlerden dolayı Avrupa baskısı gerçekleşemedi. Şerafettin Elçi, Zeruh Vakıf Ahmetoğlu ve Bayram Ayaz'ın bana yardımları oldu. DOZ yayınları çalışanları da kitabın bir an önce çıkması için çok çalıştılar. Kendilerine teşekkür ediyorum. İçindekiler
Önsöz / 10 Tablo dizini / 11 Kısaltmalar / 16
Kürdistan'da Türk endüstrisi Gelişim ve sömürü
Birinci bölüm Giriş / 17
İkinci bölüm Maden endüstrisi / 19 I. Madenlerin arama ve çıkarılmasına ilişkin yasal düzenlemeler / 19 II. Maden üretimi / 22 1. Kömürler / 22 2. Metal madenler / 23 3. Metal dışı madenler / 26 III. Maden endüstrisinde istihdam, işyerleri sayısı, mülkiyet ilişkileri / 27 1. İstihdam ve işyeri sayısı / 27 2. Mülkiyet ilişkileri üzerine / 28 IV. Sonuç / 30
Üçüncü bölüm Elektrik enerjisi endüstrisi / 33 I. Elektrik enerjisi üretiminin gelişimi / 33 II. Elektrik enerjisinin bugünkü üretimi, dağılımı ve tüketimi üzerine / 36 1. Üretim ve istihdam / 36 2. Dağıtım ve tüketim / 4I III. Sonuç / 44
Dürdüncü bölüm Petrol endüstrisi / 45 I. Yasal düzenlemeler / 45 II. Petrol üretimi ve şirketler arasındaki dağılımı / 46 III. Petrolün rafine edilmesi / 5I IV. Petrolün Türk ekonomisi için önemi / 52 V. Özet ve sonuç / 55
Beşinci bölüm Gıda, içki ve tütün endüstrisi / 57 I. 1920-1989 Yılları arasında gıda, içki ve tütün endüstrisinde işyerleri ve istihdamın bölgesel dağılımı / 57 1. 1923-1950 arasındaki durum / 58 2. 1950-1989 arasındaki durum / 60 II. Gıda erdüstrisinin alt dalları / 6I 1. Mezbaha ürünleri endüstrisi / 62 2. Şeker fabrikaları / 65 3. Yem fabrikaları / 69 4. Süt işleme ve yağ endüstrisi / 71 5. Un ve unlu ürünler endüstrisi / 74 6. Tuzlalar / 78 7. Diğer gıda ürünleri endüstrisi / 79 Alkollü ve alkolsüz içki endüstrisi / 79 Tütün işleme endüstrisi / 83 Gıda, içki ve tütün endüstrisinin yapısı / 86 Özet ve sonuç / 89
Altıncı bölüm Dokuma, giyim ürünleri ve deri Endüstrisi / 93 I. Osmanlı İmparatorluğu dönemi / 93 II. Cumhuriyet döneminde dokuma endüstrisi / 95 1. 1923-1962 dönemi / 95 2. Planlı dönem / 99 a) 1960 ve 1970'li yıllarda küçük dokuma endüstrisi / 99 b) 1980’li Yıllarda küçük dokuma endüstrisi / 101 c) Küçük dokuma endüstrisinin yapısal gelişimi / 104 3. Büyük Özel Sektör işletmelerinin durumu / 105 4. Dokuma, giyim ve deri endüstrisinde devlet işletmeleri / 108 III. Sonuç / 113
Yedinci bölüm Orman ve mobilya endüstrisi / 115
Sekizinci bölüm Kağit-kağit ürünleri ve basım endüstrisi / 121
Dokuzuncu bölüm Kimya endüstrisi / 125 Kimya endüstrisinin yapısal gelişimi / 125 Kimya endüstrisinin Kürdistan'daki bölgesel dağılımı ve gelişimi / 127 III. Özet ve sonuç / 133
Onuncu bölüm Taş ve toprağa dayalı endüstri ve inşaat / 135 I. Taş ve toprağa dayalı endüstri / 135 1. Çimento endüstrisi / 135 2. Kiremit-tuğla, keramik ve metal dışı ürünler (Çini porselen ve diğer endüstri) / 140 II. İnşaat endüstrisi / 145 III. Özet ve sonuç / 148
Onbirinci bölüm Metal endüstrisi / 151 I. Küçük metal eşya, ana metal ve makina işletmeleri / 151 1. Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki durum üzerine / 151 2. 1930-1970 Yılları arasındaki durum üzerine / 152 3. Üretim dokusunun yapısal değişimi üzerine / 154 II. Büyük metal eşya ve makina endüstrisi / 155 1. Özel sektör işletmeleri / 155 2. Devlet sektörü tesisleri / 156 III. Metal endüstrisinde çalışanların sayısı / 160 IV. Özet ve sonuç / 161
Onikinci bölüm İmalat endüstrisinin yapısal gelişimi ve tüm endüstride çalışanlar / 163 I. İmalat endüstrisinde işyerleri, istihdam, scktörel dağılım ve üretim yapısı / 163 1. Küçük imalat endüstrisi / 164 2. Büyük imalat endüstrisi / 166 II. Tüm endüstride çalışanlar / 170 III. Ek tablolar / 173
Onüçüncü bölüm Kürdistan'da sömürü ve Türkiye'ye kaynak aktarma mekanizmasının kısa bir analizi / 181 I. Türk ekonomik politikasının amacı: Modern bir endüstri burjuvazisi yaratmak / 181 II. Sermaye birikimi ve kaynak aktarımı için işleyen bir infrastrüktürün (altyapı) yapımı üzerine / 184 III. Teşvikler ve yatırımlar politikası üzerine / 185 1. Yatırım ve teşvik kavramları / 186 2. Yatırımların bölgesel dağılımı / 186 3. Teşviklerin bölgesel dağılımı / 189 IV. Ucuz girdi, ortaklıklar vasıtasıyla kaynak aktarımı üzerine / 192 V. "Emperyalizmin" payı üzerine / 195 VI. Sonuç / 195
Ondördüncü bölüm Ekonomik-politik sonuçlar / 197 Kaynakça / 205 Dipnotlar / 209 Birinci bölüm
Giriş
Bu araştırmada, "Kürdistan'da Türk endüstrisi, gelişim ve sömürü", endüstriyel gelişimin bir analizi yapılarak değerlendiriliyor; bunun ışığında sömürü mekanizması üzerinde duruluyor ve böylece Kürdistan'ın geri kalmışhğının nedenleri saptanmaya çalışdıyor.
Birinci Bölüm'de maden, Üçüncü ve Dördüncü Bölümlerde ise enerji sektörü üzerinde duruluyor. İmalat endüstrisinin sektörel gelişimi Beşinci-Onbirinci Bölümlerin konusudur. Sonra Onikinci Bölüm'de imalat endüstrisinin genel yapısal gelişimi incelenerek, Türkiye ile de karşılaştırılıyor. Endüstrinin analizi ışığında sömürü ve kaynak aktarımı mekanizmasının analizi ve değerlendirilmesi, Onüçüncü Bölüm'de yapılıyor. Tek tek endüstri sektörlerinin "özet ve sonuç"u alt başlıkları altında sözkonusu sektörlerin spesifik özellikleri üzerinde durulurken, Ondördüncü Bölüm'de tüm araştırmanın genel sonuçları çıkarılıyor ve bu sonuçlara uygun Kürt politikasının yenileşmesine ilişkin tezler geliştiriliyor.
Endüstrinin yapısı yanında KİT'lerin gelişimi ve onlara ilişkin yasalar de değerlendirildi. Değerlendirme endüstriyel gelişimin analizi ve objektif bir yorum için gerekliydi.
Araştırmada kullanılan tüm kriterlerin ve başvurulan metodolojinin açıklaması yapılıyor. Buna rağmen kimilerini açıklamakta yarar var.
Araştırmanın coğrafik kapsamı, 19 Kürt bölgesi veya illeriyle, yani Türklerin egemenliği altındaki Kürdistan parçasıyla sınırlanmıştır. Tersi belirtilmedikçe "Türkiye ortalaması" olarak verilen veriler, Cumhuriyetin resmi sınırları içindeki bölgeleri -Kürdistan dahil- kapsıyor.Urfa’nın "Şanlı", Maraş'ın "Kahraman" ve Anteb'in "Gazi" vasıfları stili bozdukları için çizildiler. Kürtler her övgüye layıktır ama sömürgecilerinkine değil.
1-9 kişilik işyerleri küçük, 10-24 kişilik işyerleri orta ve 25, ve daha fazla kişi çalıştıran işyerleri büyük olarak kabul ediliyor. DPT ve DİE'nin getirdiği bu kriterler … Ömer Tuku Kürdistan’da Türk endüstrisi, gelişim ve sömürü
Doz
Doz yayınları : 12 Araştırma - inceleme dizisi : 3 Birinci baskı : Kasım 1991, İstanbul Dizgi : Sımko 518 39 42 Montaj : Kenan Çalıkoğlu Kapak tasarım : Ceren İncesu Baskı : Baran ofset Kapak baskı : Aydınlar matbaası
© Bu Kitabın yayın hakları Doz basım ve yayıncılık ltd. şti.’nindir.
Doz basım ve yayıncılık ltd. şti. Nakilbent sok. no : 49 kat : 2 d. 3 34400 Sultanahmet - İstanbul Telefax : 517 13 78
Ömer Tuku 1956’da Batman’da doğdu. İlk ve ortaokul’dan sonra liseyi Diyarbakır ve Siirt’te okudu. Okumak amacıyla 1976’da Almanya’ya gitti Alman Lisesi devlet bitirme sınavını Hamburg Üniversitesi’nde verdi. Goethe Enstitüsü ve Münih Üniversitesi’nin Yüksek Alman Dili Diploması’nı aldı. Köln Üniversitesi’nde ekonomi, politika ve sosyal politika bölümlerini okuyarak, “Kürtler Örneğinde Türkye’nin Milliyetler Politikası” isimli diploma tezini hazırladı. 1989’da Almanya Parlamentosu tarafından Türkye’nin Kürtlere ilişkin politikası üzerine bilirkişi olarak dinlendi ve değişik konferanslarda tebliğler sundu Tuku’nun bu yapıtının dışında, Türkye’nin Kürtlere ilişkin politikası üzerine bir araştırması, Almanca ve Türkçe olarak basılıyor. |