Osmanlı ve İngiliz Arşiv Belgelerinde Yezidiler [Türkçe, Istanbul, 2012]
Yezidiler – Êzîdî: Dini Müzik, halk müziği
Hasan Saltιk
Kalan
(Y)Ezidiler, yaşadığımız coğrafyada, haklarında çok şey yazılmış ama bir o kadar da az bilgiye sahip olunan dini cemaatlerden biridir. Nitekim eldeki bilgiler ışığında oluşan ilk izlenimler genellikle negatif çağrışımlar içerir. Bu bilgilere göre onlar "kötülük meleğine tapan”, Yezid bin Muaviye’nin soyundan gelen; talancı. askere gitmeyen ve vergi vermeyen eşkiyalardı. Çalışmamızda cemaate ilişkin ezberlenmiş bilgilerden uzak durmayı amaçladık. Bu sebeple de metinlerde, cemaatin kendisini adlandırmakta kullandığı Ezidiler terimini tercih ettik.
Ezidi kültürü ve geleneği Mezopotamya’nın her köşesinden ...
Naverok
CD i
1 Afirandina Dinyayê: / 1:01
2 Dengê Tawisê Melek / 0:3o
3 Qewlê Çarşema Sor a Serê Nîsanê / 0.59
4 Duaya Sibehê /.1:49
5 Şehdeya Dînî / 1:37
6 Duaya Evarê / 2:48
7 Beyta Xerîbo / 11:42
8 Piştperde / 1:33
9 Beyta Qazî Şîro / 2:15
10 Şerfedîn / 3:09
11 Beyta Lavijê Pîra / 1:48
12 Qewlê Çarşema Sor / 0:37
13 Qewlê Îbraliîm Xelîl / 5:19
14 Duaya Nanê / 1:04
15 Şiroveya Cejna Çarşema Sor / 1:55
16 Qewlê Serê Mergê / 7:54
17 Duaya Serê Miriyan / 0:46
18 Beyta Dinya / 2.59
19 Qewlê Şêxê Hesenî / 6:40
20 Qewlê Ababekira Omera / 2:32
21 Qewlê Kofa / 2: 51
22 Qewlê Raviya Adaviya / 2:51
23 Sema (dua enstrumantal) / 2.05
24 Semaya Kanûnî (dua enstrumantal) / 2.16
25 Duaya Mezin / 0:16
26 Durazaya Xwedanê Male / 2:37
CD ii
1 Delal / 5:36
2 Memê Alan / 1:05
3 Meme Alan / 6:02
4 Em in Xortên Ezdî / 2:12
5 Ez Keçikek Zerdeştî Me / 2:31
6 Ya Tawisê Melek / 2:o8
7 Êzdî me / 2-42
8 Şêx Mirza / 8:26
9 Dawûdê Dawûd / 2.09
10 Hemedê Seyîd Axa / 6:55
11 Delalê Milla / 1:41
12 Bedewî / 6:28
13 De Heware / 3:07
14 Cangir Axa / 4:24
15 Dîrok / 2:27
16 Mêranî / 4:36
17 Melûlî / 3:35
18 Lawikê Simoqî / 1:34
19 Hozan Daxî / 1:59
20 Derwêşê Evdî / 4:12
21 Emînê / 2:29
SUNUŞ
Ezidiler çalışmasının kökleri, 2004 yılında Urfa’nιn Viranşehir ilçesinde başlayan bir alan araştırmasına dayanıyor. O günlerde tanıdığım Ezidiler aracılığıyla farklı köylerde yaptığım alan çalışmasının sonucunda, bu çalışmanın asıl kaynağını oluşturan Hanovver/Celle’ye ulaştım.
Viranşehir’de yaptığım alan araştırmasını destekleyen ve Ezidiler albümünü oluşturan yolları açan Esra Danacıoğlu Tamur, Hikmet Yüksel ve Yüksel Ailesi, Ömer Türkeş, Sinan R. Çetin, Ezgi Uçkardeşler, Anadolu Kültür ailesi, İstanbul Bilgi Üniversitesi ve Ferda Keskin’e sonsuz teşekkürler.
Bu albümün oluşmasına vesile olan Hasan Saltık’a; çalışma süresince beni yönlendiren ve kitapçıktaki bilgilerin hazırlanmasında büyük pay sahibi olan Aytekin G. Ataş, Ulaş Özdemir, Erol Mutlu ve Soner Akalın; ve ayrıca bütün çalışma boyunca verdikleri destek sebebiyle de Barış Aydın, Zelal Aydemir, Hande Tatoğlu ve Aileme minnet borçluyum.
Kitapçıkta yer alan bilgiler Şeyh Hüseyn, dini ve geleneksel müzikler ise Köçek Menvan tarafından kontrol edildi. Şeyh Hüseyn ve Köçek Merwan’a önerileri ve sesleriyle albüme yaptıkları değerli katkılardan dolayı teşekkür ediyorum. Ezidi müziğine ait değerlendirmeleri, Nahro Zagros’un konuya ilişkin sürdürdüğü doktora tezine ve Christine Allison'un İrak Ezidileri'ne ilişkin çalışmasına dayanarak şekillendirdik. Ermenistan kayıtlan Nahro Zagros’un Erivan’da yaptığı çalışmanın arşivinden alındı. Ayrıca bize ulaşan Irak ve Suriye Ezidileri'ne ait kişisel arşiv ve koleksiyonları da kısmen kullandık. Almanya’daki derleme çalışmalarım esnasında her türlü ilgi, alaka ve sabırlarından dolayı Ezidi Federasyonu ve Mala Ezidi/Celle çalışanlarına, Nahro Zagros, Isayê Xellê, Zero Barış, Faqîr Eli, Derweş Duran, İbrahim Kadeh, Robert Langer, Lal Laleş ve özellikle başta Halis, Ferhat ve Hikmet Deniz olmak üzere Deniz Ailesi'nin tüm fertlerine ve albüme ses veren herkese sonsuz teşekkürler.
Nihayet Ezidiler albümünün ve kitapçığının, bir bütün olarak Ezidi müziğinde ve geleneğinde yüzyıllardır biriken sesleri yansıtması elbette mümkün değildir. Dolayısıyla bu albümde yer alan ve Ezidi dininin yapı taşlarını oluşturan dua, qewl ve beyt’ler ve kitapçıkta yer alan bilgiler Ezidiliği bir bütün olarak aktarma iddiasında değildir. Ezidiler albümü, bundan sonra yapılması muhtemel çalışmalara fikir vermek ve yol açmak amacındaki mütevazi bir çabanın ürünüdür.
Amed Gökçen
Haziran 2008, İstanbul
Giriş
(Y)Ezidiler, yaşadığımız coğrafyada, haklarında çok şey yazılmış ama bir o kadar da az bilgiye sahip olunan dini cemaatlerden biridir. Nitekim eldeki bilgiler ışığında oluşan ilk izlenimler genellikle negatif çağrışımlar içerir. Bu bilgilere göre onlar "kötülük meleğine tapan”, Yezid bin Muaviye’nin soyundan gelen; talancı. askere gitmeyen ve vergi vermeyen eşkiyalardı. Çalışmamızda cemaate ilişkin ezberlenmiş bilgilerden uzak durmayı amaçladık. Bu sebeple de metinlerde, cemaatin kendisini adlandırmakta kullandığı Ezidiler terimini tercih ettik.
Ezidi kültürü ve geleneği Mezopotamya’nın her köşesinden izler taşıdığı halde, bu izlere ulaşmak yakın zamana kadar pek mümkün değildi. Cemaatin "gizlilik esasf’na uyması Ezidiliğin kültürel ve dini yapısına ulaşılmasını zorlaştırıyordu. Ayrıca cemaatin Mezopotamya’nın her köşesine dağılmış ve bu topraklardaki yerleşik halklarla kültürel ilişkiler kurmuş olması, araştırmacıların kalıplarla açıklanabilecek tek bir dini figür oluşturma çabalarını zorlaştırıyordu.
Son yıllarda cemaatin farklı coğrafyalarda yaşıyor olmasının yanı sıra cemaat içinde gelişen politik anlayışlar da Ezidiliğin algılanışını etkilemektedir. Cemaatin, özellikle Avrupa'da yaşayan üyeleri tarafından, gerek parçalanmışlığı sonlandırmak ve ortak bir dini anlayış yaratmak gerekse Ezidi kültürünü, dini yapısını ve dualarını geniş topluluklara yaymak ve anlatmak amacıyla dergiler ve kitaplar yayınlanmaktadır.
Ezidiler -Ezidi dininin yapısı gereği- hiçbir koşulda misyonerlik faaliyetlerinde bulunmaz. Fakat son yıllarda cemaatin, kapılarını "dış dünya’ya açtığı görülüyor. Bu değişimde, Ezidilik hakkında üretilen asılsız ithamların ve abartıların ortadan kaldırılması isteğinin de payı vardır.
…..
Hasan Saltιk
Yezidiler – Êzîdî: Dini müzik, halk müziği
Religious music, folk music – Muzîka Dînî, Muzîka Cimeatê
Kalan
Kalan Müzik
Yezidiler – Êzîdî: Dini müzik, halk müziği
Religious music, folk music – Muzîka Dînî, Muzîka Cimeatê
Hasan Saltιk
Kalan
Book+CD
English and Kurdish texts included
Kalan Music
İMÇ 6. Blok No:6608. Unkapanı, İstanbul
Phone: +90 212 512 35 13
Fax: +90 212 528 11 34
Email: contact@kalan.com
Kalan Müzik
Archive of little-known cultures & music genres
Yezidiler
Dini müzik, halk müziği
Yapım - production - prodiksiyon: Kalan Müzik, Hasan Saltık
Yayına hazırlayan - prepared by - amadekarê weşanê: Amed Gökçen
Yayın koordinatörü - coordinator- kordinatorê weşanê: Ulaş Özdemir
Ses kayıtlarι - recordings -tomarên dengan: Amed Gökçen, Nahro Zagros
(CD2 13, 14, 15), Kalan Müzik Arşi vi (CD1 23, 24, 25, 26: CD2 16, 17, 18)
Editing - edit: Aytekin Ataş
Mastering - birêkkirina tomaran: Mayki
İngilizce çeviri - English translation - wergerên İngilîzî: Bob Beer
Kürtçe çeviri - Kurdish translation - wergerên Kurdî: Kawa Nemir, Lal Laleş
Kapak fotoğrafı - cover photograph - wêneyê bergê: Saner Şen
Grafik tasarım - graphic design - sêwirandinn grafıke: Burcu Kayalar
Baskı -printing - çap: FRS
